ਮੱਛਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ? ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਕਾਰਨ?

Lifestyle: ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮੱਛਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਲਗਭਗ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਧ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਦਾ Aedes aegypti ਮੱਛਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸੁੰਘਣ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਾਹ ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕੇਤ

ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ (CO₂) ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਸ ਮੱਛਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, CO₂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੌਜੂਦ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਸਰ

ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛਰ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ। CO₂ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੁਝ ਖਾਸ ਰੰਗਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੱਛਰਾਂ ਨੇ ਲਾਲ, ਨਾਰੰਗੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਹਰੇ, ਚਿੱਟੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਘੱਟ ਦੇਖੀ ਗਈ।

ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲੰਬੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ CO₂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਛਰ ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲਾਲ-ਨਾਰੰਗੀ ਰੰਗ ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸਿਗਨਲ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ, ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਝ ਖਾਸ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਸਿਗਨਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ?

ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਟਨਲ ਅਤੇ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲਾਲ-ਨਾਰੰਗੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸੰਕੇਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਜਿਹੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ CO₂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਮੱਛਰਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ।

ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਮੱਛਰਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਧ, ਸਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ CO₂, ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਪੱਕਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਮ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੱਛਰ-ਰੋਕੂ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਨੋਟ: ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਆਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਹੈ। ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਬਚਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।