ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਮੋਬਾਇਲ ਲੈਣ ਲਈ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਡੇਟਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਹਿਊਮਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਕੈਪੇਬਿਲਿਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ 18 ਤੋਂ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਬੱਚੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਈਬਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ (ਆਨਲਾਈਨ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ)
ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ : ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੈਪੀਅਨ ਲੈਬਜ਼ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਤਾਰਾ ਤਿਆਗਰਾਜਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? : 13 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ) ਲਈ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਖ਼ਰਤਾ (ਡਿਜੀਟਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ) ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਗਈ? : ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ‘ਮਾਈਂਡ ਹੈਲਥ ਕੋਸ਼ੈਂਟ (MHQ)’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੂਲ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਟੂਲ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ, ਸੋਚਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਕਿਵੇਂ ਹੈ।
ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ? : ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧੇਰੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? : ਕਈ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਹਨ।
