ਪੰਜਾਬ : ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਇਸ ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੇ 1988 ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 13 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈ ਰਹੇ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਫਾਨ ‘ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੌਂਗ ਡੈਮ, ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ।
ਆਖੀਰ ਕੀ ਹੈ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ?
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਲਗਭਗ 70% ਨੁਕਸਾਨ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 30% ਡੈਮਾਂ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਗਏ ਪਾਣੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੜ੍ਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕੀ ਹਨ ਉਹ ਗਲਤੀਆਂ :
ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਤਲ ‘ਤੇ ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਗਾਦ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਓਵਰਫਲੋ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖਸਤਾ ਹੋਏ ਡੈਮ ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੈਮ ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੁਰੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ: ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰੇਤ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਕਾਸੀ (ਮਾਈਨਿੰਗ) ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਵੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬੇਕਾਬੂ ਉਸਾਰੀ: ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ‘ਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਉਸਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਮਾੜਾ ਡਰੇਨੇਜ ਸਿਸਟਮ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਡਰੇਨੇਜ ਸਿਸਟਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਹੁਣ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ , ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਤਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
