ਜਕਾਰਤਾ: ਭਾਰਤ ਦੀ Archaeological Survey of India (ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ.) ਨੂੰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਧਰੋਹਰ ਪ੍ਰੰਬਾਨਨ ਮੰਦਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਾਇਤਵ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਪਤ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਉਦਾਹਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਏਐੱਸਆਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਪ੍ਰੰਬਾਨਨ ਮੰਦਰ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੰਰੱਖਣ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਏਐੱਸਆਈ ਦੇ ਮਹਾਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਵਾਈ. ਐਸ. ਰਾਵਤ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰੰਬਾਨਨ ਮੰਦਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 240 ਮੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ, ਭੂਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੰਦਰ ਨੁਕਸਾਨਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਕਰੀਬ 10 ਮੰਦਰ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੰਬਾਨਨ ਮੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਸਮੂਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਇਸ ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਅੱਜ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਬੰਧ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਹਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਰੱਖਣ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਏਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।
