Health: ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਜਲਣ, ਦਰਦ, ਚੁਭਨ ਜਾਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਛਾਲੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਲੱਛਣ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ (Herpes Zoster) ਕਾਰਨ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਚਮੜੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਕੁਝ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼?
ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਉਸੇ ਵੈਰੀਸੈਲਾ-ਜ਼ੋਸਟਰ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿਕਨਪੌਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿਕਨਪੌਕਸ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਨਰਵ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਰਦ, ਜਲਣ, ਖੁਜਲੀ, ਝੁਣਝੁਣਾਹਟ ਅਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਾਣੇ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਰੈਸ਼ ਨਰਵ ਦੇ ਰਸਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਾਣੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਦਰਦ
ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਪੇਚੀਦਗੀ ਪੋਸਟਹਰਪੇਟਿਕ ਨਿਊਰਾਲਜੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੈਸ਼ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਰਵ ਦਾ ਦਰਦ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਦ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਅੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਨਾਲ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਕੀ ਸਬੰਧ?
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਰਨ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਜਾਂ ਵੈਸਕੁਲੋਪੈਥੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਰੈਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਸਧਾਰਨ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਬਚਾਅ?
ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵੈਕਸੀਨੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰੈਸ਼ ਜਾਂ ਛਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਸ਼ਿੰਗਲਜ਼ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ’ਤੇ ਖੁਦ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੈਸ਼, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
