ਜੈਸਲਮੇਰ: ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੈਸਲਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਾਰਡ (ਗੋਡਾਵਣ) ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੋਖਰਣ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਮਦੇਵਰਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਵਾਈਲਡਿੰਗ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪੰਛੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਵਣ ਜੀਵ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰੀਵਾਈਲਡਿੰਗ ਸੁਰੰਗ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਰਗਾ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਭੋਜਨ ਲੱਭਣਾ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣਗੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਆਵਾਸ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰੀਵਾਈਲਡਿੰਗ ਦਾ ਇਹ ਪੜਾਅ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਾਰਡ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਛੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੀਣਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਿਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਹਿਰ 24 ਘੰਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਛੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਧਾਰਨ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਵੈਟਰਨਰੀ ਅਤੇ ਵਣ ਜੀਵ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਾਰਡ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੈਸਲਮੇਰ ਦਾ ਇਹ ਰੀਵਾਈਲਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵੀ ਉਸੇ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਾਰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
