Homeਧਰਮਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਪਦੇਸ਼, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਤ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ...

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਪਦੇਸ਼, ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਤ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ

ਜੀਵਨ–ਜਾਚ ਦੇ ਸੰਤੁਲਤ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਅਮਰ ਜੋਤ ਲਈ ਅਨੋਖੀਆਂ ਕਸੌਟੀਆਂ

ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਅਧਿਆਤਮਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਤੁਲਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਆਤਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਨੇਹੀ ਸਾਥੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਨ ਦੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ, ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਪਦਵੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ‘ਸ਼ਕਤੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਅੱਠ ਸਿਧਾਂਤਾਂ‘ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਤਵਾਂ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਲੇਖ ਸਾਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆਗਮਨ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਕੜ ਭਰੀ ਘਾਹ ਦੀ ਪੰਡ ਚੁੱਕਣਾ, ਬੰਦ ਮੁੱਠੀ ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣਾ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਬਸਤਰ ਧੋਣਾ, ਢੱਠੀ ਕੰਧ ਉਸਾਰਨਾ, ਟੋਏ ਵਿੱਚੋਂ ਗੜਵਾ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕਸੌਟੀ) ਦੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖਰੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਅਸਲ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣੇ।

ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ–ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਨਾ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੀ (ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾ-ਸ਼ਾਮ ਅਲਾਹੀ ਕੀਰਤਨ ਸਰਵਣ ਕਰਦਿਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਨਾਨਕ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗੌਰਵ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰਪੂਰ ਬਤੀਤ ਹੋਇਆ। ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਹੁਣ ਢਿੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ; ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਸਮਾਧੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਮੂਹ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਜਗਤ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਰਬਾਬ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇਣ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿੱਛੜ ਸਕਦੇ; ਖ਼ੈਰ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕੀ ਮੁਸਲਿਮ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਬਰ ਬਣਵਾ ਕੇ ਆਪ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਲੋਕ ਪੂਜਿਆ ਕਰਨਗੇ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਮਿੱਕ ਹੋ ਕੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਕੋਈ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।“ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਚੌਂਤੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖੋਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚੁਰੰਜਾ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਜੀਵਨ ਪਦਵੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਤ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਅੱਠ ਸਿਧਾਂਤ

ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਲਾਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਪਦਵੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਜੀ (ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਬਾਨੀ), ਭਾਈ ਮੂਲਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਿਥਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਖੇੜਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਪ੍ਰਿਥੀ ਮੱਲ ਜੀ, ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਡੰਡੀ ਜੀ, ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਂ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਾਲੂ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਾਂਘਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਕਾਲੂ ਜੀ, ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਵੰਸ਼ੀ ਜੀ, ਭਾਈ ਸੀਹਾਂ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੱਜਣ ਉੱਪਲ ਜੀ, ਭਾਈ ਭਗੀਰਥ ਜੀ, ਭਾਈ ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਫਿਰਨਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਜਾਪੂ ਜੀ, ਸ਼ੇਖ ਉਬਾਰੇ ਖਾਨ ਜੀ, ਫ਼ਕੀਰ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ, ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਜੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਈਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ)। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਕਤੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਅੱਠ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸੇ: ਪਹਿਲਾ, ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ, ਨਸ਼ੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਣਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਧਨ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ, ਧਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤੀ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਉਪਜੀਵਿਕਾ ਆਪ ਕਮਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ’ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ, ਪਦਵੀ (ਉਪਾਧੀ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਚਲੰਤ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਯਥਾਯੋਗ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਲ ‘ਤੇ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਾਨਵ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛੇਵਾਂ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਤਹਿਤ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਅਕ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵਾਂ, ਜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵਾਂ, ਏਕੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ (“ਇਕ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਦੋ ਗਿਆਰਾਂ”)।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਾਰ ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੇ: ਪਹਿਲਾ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ—ਅਛੂਤ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਅਰਥਾਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣੇ। ਦੂਜਾ, ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ—ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਣਾ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ। ਤੀਜਾ, ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੂਰ ਕਰਨਾ—ਪਾਖੰਡਾਂ ਤੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹੇ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ। ਚੌਥਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰਤੱਵ—ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸੁਆਰਥੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨ-ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲਿਆਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਸੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਰਵਣ ਕਰਨੀ

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਯੋਗ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਸੌਟੀ ‘ਤੇ ਪਰਖ ਕੇ ਉਚਿੱਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਣਾਇਆ।

ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਠਾਰਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਚਾਰ ਈਸਵੀ (ਚਾਰ ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਇਕਾਹਠ) ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਫੇਰੂਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਫੇਰੂਮੱਲ ਜੀ ਸਥਾਨਕ ਚੌਧਰੀ ਤਖਤ ਮੱਲ ਦੇ ਕੋਲ ਮੁਨੀਮ (ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ) ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਲਈ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕਟੜੇ (ਜੰਮੂ) ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਚੌਧਰੀ ਤਖਤਮੱਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸਭਰਾਈ (ਵਿਰਾਹੀ) ਫੇਰੂਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਖਡੂਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਮਹਿਮੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ‘ਵਿਰਾਹੀ‘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਖਡੂਰ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੰਘਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੇਵੀ ਚੰਦ ਮਰਵਾਹਾ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਖੇਮਵਤੀ (ਖੀਵੀ) ਨਾਲ ਸੰਨ ਪੰਦਰਾਂ ਸੌ ਉੱਨੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੀ ਭੂਆ ਜੀ ਦੇ ਨਗਰ ਖਡੂਰ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਦਾਤੂ ਜੀ ਤੇ ਦਾਸੂ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਅਮਰੋ ਜੀ ਤੇ ਅਨੋਖੀ ਜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਫੇਰੂਮੱਲ ਜੀ ਨੇ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭਾ ਬਣਾ ਲਈ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਖਡੂਰ ਨਗਰ ਦੇ ਖੂਹ ‘ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸਤਤ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵਅਰਥ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸੀ:

“ਜਿਤੁ ਸੇਵਿਐ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ ਸੋ ਸਾਹਿਬੁ ਸਦਾ ਸਮ੍ਹਾਲੀਐ ॥

ਜਿਤੁ ਕੀਤਾ ਪਾਈਐ ਆਪਣਾ ਸਾ ਘਾਲ ਬੁਰੀ ਕਿਉ ਘਾਲੀਐ ॥

ਮੰਦਾ ਮੂਲਿ ਨ ਕੀਚਈ ਦੇ ਲੰਮੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੀਐ ॥

ਜਿਉ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲਿ ਨ ਹਾਰੀਐ ਤੇਵੇਹਾ ਪਾਸਾ ਢਾਲੀਐ ॥

ਕਿਛੁ ਲਾਹੇ ਉਪਰਿ ਘਾਲੀਐ ॥੨੧॥” (ਅੰਗ ੪੭੪)

ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜੀ ਬਾਣੀ ਗਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਹ ਕਿਸ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ? ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਨਵੇਂ ਵੱਸੇ ਨਗਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇਸ ਅਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੂਆ ਜੀ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਦੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।

ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦਾ ਆਰੰਭ

ਸਮਾਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੇਵੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਸ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਬਾਬਾ ਜੀ! ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਘੋੜੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜ ਕੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪ ਘੋੜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਓ।

ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ‘ਤੇ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ; ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜਦੋਂ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਅੰਦਰ ਲਗਾਮ ਫੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਤੱਕਿਆ ਤਾਂ ਝਿਜਕਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ: “ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣਦਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਭੁੱਲ ਕਦੀ ਨਾ ਕਰਦਾ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲਹਿਣਾ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ: “ਤੁਸੀਂ ਲਹਿਣੇਦਾਰ ਹੋ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੇਣਦਾਰ। ਬੱਸ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮਾਰਗ–ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਿਆ।“ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਖਡੂਰ ਨਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜੱਥਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ ਤੋਂ ਅਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣਨ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਲਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ:

“ਦੇਵੀ ਦੇਵਾ ਪੂਜੀਐ ਭਾਈ ਕਿਆ ਮਾਗਉ ਕਿਆ ਦੇਹਿ ॥

ਪਾਹਣੁ ਨੀਰਿ ਪਖਾਲੀਐ ਭਾਈ ਜਲ ਮਹਿ ਬੂਡਹਿ ਤੇਹਿ ॥੬॥

ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਅਲਖੁ ਨ ਲਖੀਐ ਭਾਈ ਜਗੁ ਬੂਡੈ ਪਤਿ ਖੋਇ ॥

ਮੇਰੇ ਠਾਕੁਰ ਹਾਥਿ ਵਡਾਈਆ ਭਾਈ ਜੈ ਭਾਵੈ ਤੈ ਦੇਇ ॥੭॥” (ਅੰਗ ੬੩੭)

ਭਾਵ ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਪਸਾਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—”ਪਾਣੀ ਰਿੜਕਣ ਨਾਲ ਮੱਖਣ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ। ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।” ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂ। ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ‘ਤੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ: “ਗੁਰੂ ਜੀ, ਮੈਂ ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ: “ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ! ਕਰਤਾਰ ਭਲੀ ਕਰੇਗਾ!” ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਅਲਾਹੀ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ:

“ਜਉ ਤਉ ਪ੍ਰੇਮ ਖੇਲਣ ਕਾ ਚਾਉ ॥

ਸਿਰੁ ਧਰਿ ਤਲੀ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਆਉ ॥

ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਪੈਰੁ ਧਰੀਜੈ ॥

ਸਿਰੁ ਦੀਜੈ ਕਾਣਿ ਨ ਕੀਜੈ ॥੨੦॥” (ਅੰਗ ੧੪੧੨)

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਲਾਹੀ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਉਹ ਆਪ ਹੁਣ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਖਡੂਰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਚਿੱਕੜ ਭਰੀ ਘਾਹ ਦੀ ਪੰਡ ਅਤੇ ‘ਕੇਸਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ‘ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ

ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਖਡੂਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਪਏ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਘਾਹ (ਧਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ) ਦੀ ਪੰਡ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਚੁੱਕਣ ਹੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪ ਚੁੱਕ ਲਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਧਲਾ ਪਾਣੀ ਟਪਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੇ ਬਸਤਰ ਘਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਟਪਕਦੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣੇ–ਹੁਣੇ ਆਏ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੇ ਬਸਤਰ ਕਿਵੇਂ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲੱਥ ਪੱਥ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ, ਇਹ ਘਾਹ ਦੀ ਪੰਡ ਨਹੀਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਦਾ ਛਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਕੜ ਨਹੀਂ, ਕੇਸਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਹਨ।“ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਘਾਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅੱਗੇ ਪਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬੰਦ ਮੁੱਠੀ ਦਾ ਭੇਦ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣ ਦਾ ਰਹੱਸ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਤਿਸੰਗ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: “ਬੇਟਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ, ਦੱਸੋ ਖਾਂ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?” ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਮੜਾ (ਰੁਪੈਆ) ਹੈ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਹੀ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ-ਪੂਰਵਕ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ! ਤੁਹਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਮੁੱਠੀ ਕਿਸੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।“ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਅਤੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਬੇਟਾ ਦੇਖਣਾ, ਰਾਤ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।“ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਉੱਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਠੀਕ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਬੇਟਾ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਠੀਕ–ਠੀਕ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਓ।“ ਉਹ ਵੀ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਇਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਸਕੇ ਕਿ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੀ ਬਾਕੀ ਹੈ; ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਉੱਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ! ਰਾਤ ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਹੀ ਬਤੀਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਪੂਰਵਕ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ! ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਸ਼ਮਾਨ ਜਗਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕੁ ਹਨੇਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਬਾਕੀ ਹੈ।“ (ਭਾਵ ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ)। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਰਮਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਬਸਤਰ ਧੋਣੇ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਸਤਰ ਬਚਾਉਣੇ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਟੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਬੇਟਾ, ਮੇਰੇ ਬਸਤਰ ਗੰਦੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣੇ ਧੋ ਦਿਓ ਤਾਂ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਏ ਜਾ ਸੱਕਣ।“ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ ਸਵੇਰੇ ਧੁਆ ਲਵਾਂਗੇ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਬੇਟਾ ਮੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਹੁਣੇ ਧੋ ਲਿਆਓ।“ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਜੇ ਰਾਤ ਹੈ।“ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਫੜੇ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਧੋ ਕੇ, ਰੇਤਾ ਉੱਤੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹਲਕੀ-ਹਲਕੀ ਚਲਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ—ਲਹਿਣੇ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਗਦ-ਗਦ ਹੋ ਉੱਠੇ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਏ। ਬੱਦਲਵਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਗੜੇ (ਓਲੇ) ਪੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਸੇਵਕ ਭਿੱਜਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਜਾ ਖਲੋਤੇ, ਪਰ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਏ ਅਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਭਿੱਜਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਦੇਖੋ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਬਦਬੋ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।“ ਦੋਹਾਂ ਬੇਟਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ: “ਜਲਦੀ ਲੱਭੋ, ਬਦਬੋ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ?” ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭੜੋਲੀ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੱਟ) ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚੂਹਾ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੱਟ-ਪੱਟ ਮਰਿਆ ਚੂਹਾ ਲੱਭ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾ ਦਬਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਦਬੋ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: “ਸੇਵਕ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹੇ।“

ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਢੱਠੀ ਕੰਧ ਉਸਾਰਨਾ, ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਭਰੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚੋਂ ਗੜਵਾ ਕੱਢਣਾ

ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਕੱਚੀ ਕੰਧ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਡਿੱਗੀ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਬੇਟਾ! ਇਹ ਕੰਧ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਜਲਦੀ ਯਤਨ ਕਰੋ।“ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ! ਅਜੇ ਰਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਣ–ਮਿਣ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੰਧ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੇਟਾ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਕੰਧ ਹੁਣੇ ਹੀ ਬਣਾਓ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਵੀਰ ਜੀ ਠੀਕ ਹੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਹੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।“ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ: “ਬੇਟਾ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੰਧ ਹੁਣੇ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓ।“ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ: “ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੱਚਾ ਤੇ ਗਿੱਲਾ ਗਾਰਾ ਟਿਕੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਜਾਏਗੀ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਬਣੇਗੀ।“ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਕੰਧ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਕਿਣ-ਮਿਣ ਵੀ ਮੱਠੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਢੱਠੀ ਹੋਈ ਕੰਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਗਤ ਨੇ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: “ਸੱਚਾ ਸਿੱਖ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁੱਟ ਜਾਵੇ।“

ਇੱਕ ਦਿਨ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਹੀ ਸੌਣਾ ਪਿਆ। ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਮੀਂਹ ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਪਰ ਲੱਕੜੀਆਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜੇ ਸਮਾਂ ਲੱਗਣਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਬੇਟਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ, ਕੁਝ ਖਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ।“ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਲੰਗਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ।“ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਬੇਟਾ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਵੀ ਗੱਲ ਟਾਲ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਝੱਟ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ (ਇਹ ਅੰਬ ਦਾ ਪੇੜ ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ ਦੇ ਕੋਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ) ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਪੱਕੇ ਅੰਬ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ। ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਅੰਬ ਚੂਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਉਦਰ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਬਾ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਚੁਸਤੀ-ਫੁਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਗੜਵਾ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਾ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੜਵਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਕ ਗੜਵਾ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ ਹੋਰ ਆ ਜਾਵੇਗਾ!” ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੜਵਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਝੱਟ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ! ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਜੀ ਠੀਕ ਹੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।“ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗੜਵਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਗੁਰੂ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਓ ਮੈਂ ਗੜਵਾ ਕੱਢਵਾ ਕੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।“ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੜਵਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੋ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਗੜਵਾ ਕੱਢ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ-ਮਾਂਜ ਕੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜ ਗਏ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਗੱਲ ਗੜਵੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਗੱਲ ਤਾਂ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।“

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ

ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚ ਹਲਵਾ (ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ) ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਕੜਾਹੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ (ਮੁਰਦਾ) ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਵਾਪਸ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਏ, ਸੰਗਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗਲ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾ ਲਟਕਾ ਕੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੋਟੀ ਜਿਹੀ ਡਾਂਗ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਰੱਸੀ ਫੜ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਦੱਸੇ ਨਗਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਘਾਟ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਤੁਰੀ, ਪਰ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ; ਕੁਝ ਸੇਵਕ ਡਟ ਗਏ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਤਦ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸੁੱਟੇ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੰਗਤ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਪਰ ਨੇੜਲੇ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ।

ਹੁਣ ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਵੱਢੇ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਏ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਠੀਆਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜਨ ਲੱਗੇ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਇੱਕ ਲਾਠੀ (ਡਾਂਗ) ਖਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਗਏ, ਪਰ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਡਾਂਗਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਝੱਕ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਝਿੜਕਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਖਿਆ: “ਲਹਿਣਿਆਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ?” ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਝੁਕ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਗੁਰੂਦੇਵ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।“

ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਕੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ; ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਆਣ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਨਾਵਟੀ ਚਿਖ਼ਾ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਬਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸਭ ਨੂੰ ਚਿਖ਼ਾ ‘ਤੇ ਪਏ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਭਲਾ ਮੁਰਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਇੱਕਦਮ ਅੱਗੇ ਆਏ, ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਗੁਰੂਦੇਵ ਜੀ! ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਕਿਸ ਪਾਸਿਓਂ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ!” ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ: “ਪੈਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।“ ਜਦ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚਾਦਰ ਚੁੱਕੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿ ਉੱਠੀ ਕਿ ਇਹ ਕੇਹੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਭ ਨੂੰ ਵਰਤਾਇਆ ਗਿਆ।

ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਅਸਲ ਕਸੌਟੀ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਸੇਧ

ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਇਸ ਅਟੱਲ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੋਹ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਰਬਉੱਚ ਹੈ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਔਖੀ ਘੜੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿੰਤੂ-ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਿਰ-ਮੱਥੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੱਚਾ ਸਿੱਖ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਤਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਧਨ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

RELATED ARTICLES

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisment -
Google search engine
Google search engine

Most Popular

Recent Comments