ਵਧਦਾ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਣ ਰਿਹਾ ਖ਼ਤਰਾ

Health: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੰਘ, ਬੁਖਾਰ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਸੁਸਤੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਮੌਸਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਮੋਨੀਆ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੱਧ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਸਾਲ 12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਨਿਮੋਨੀਆ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਿਮੋਨੀਆ?

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬੀਐਲਕੇ-ਮੈਕਸ ਸੁਪਰ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕਸ ਡਾ. ਵਿਵੇਕ ਜੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਮੋਨੀਆ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਵਾਇਰਸ ਜਾਂ ਫੰਗਸ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹਵਾ ਵਾਲੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲਵੀਓਲਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਪੀਕ ਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦੀ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਖੰਘ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮੋਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ

ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੱਛਣ ਨਿਮੋਨੀਆ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ:

• ਲਗਾਤਾਰ ਖੰਘ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਰਹਿਣਾ।

• ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਸਾਹ ਲੈਣਾ।

• ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣਾ।

• ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ।

• ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਘੱਟ ਕਰ ਦੇਣਾ।

• ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਸਤ ਰਹਿਣਾ।

• ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਸਲੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਛਾਤੀ ਦਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਧਸਣਾ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਓ: ਜੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂ ਜੀਭ ਨੀਲੇ ਪੈਣ, ਉਹ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀ ਸਕੇ, ਬਹੁਤ ਸੁਸਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਵੋ। ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣ ’ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾ ਰਹੋ।

ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ?

ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ, ਉਸਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਕਾਰਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ PM2.5 ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਕਣ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਅਤੇ ਸੋਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਹਾਲੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਖੰਘ, ਸਾਹ ਫੁੱਲਣਾ, ਘਰਘਰਾਹਟ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਮਾ ਜਾਂ ਐਲਰਜੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਿਮੋਨੀਆ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਕੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਈਏ?

1. ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਟੀਕਾਕਰਨ: ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਮੋਨੀਆ ਸਮੇਤ ਗੰਭੀਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ PCV, Hib, ਖਸਰਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਖੰਘ ਦੇ ਟੀਕੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲਗਵਾਓ।

2. ਸਹੀ ਪੋਸ਼ਣ: ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਦਿਓ।

3. ਖ਼ਰਾਬ AQI ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਾਓ: ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਘੱਟ ਲਿਜਾਓ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।

4. ਘਰ ਵਿੱਚ ਧੂੰਆਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ: ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।

5. ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ: ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।

6. ਏਅਰ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਲੋੜ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁੱਕਵੇਂ ਏਅਰ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।