ਨਵਰਾਤਰੇ 2026: ਸ਼ਾਰਦੀ ਨਵਰਾਤਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਲਕੇ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 19 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਜਾਂ ਘਟ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਜਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਲ ਭਰਨ, ਜੌਂ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਬਾਰੇ।
ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੋ ਇਹ ਤਿਆਰੀ
ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਘਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿਛਾਓ। ਇਸ ਉੱਪਰ ਜੌਂ ਪਾਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਤ ਵਿਛਾ ਕੇ ਹਲਕਾ ਜਲ ਛਿੜਕੋ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਕਲਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਕਲਸ਼ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਭਰੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਪਾਓ। ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਮਿਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਨਰਮਦਾ, ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਗੰਗੇ ਚ ਯਮੁਨੇ ਚੈਵ ਗੋਦਾਵਰੀ ਸਰਸਵਤੀ।
ਨਰਮਦੇ ਸਿੰਧੂ ਕਾਵੇਰੀ ਜਲੇ ਅਸਮਿਨ ਸੰਨਿਧਿੰ ਕੁਰੁ॥
ਕਲਸ਼ ਉੱਪਰ ਨਾਰੀਅਲ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਣਾ ਹੈ?
ਕਲਸ਼ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਮੌਲੀ ਜਾਂ ਕਲਾਵਾ ਬੰਨ੍ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਟੋਰੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੌਂ ਭਰੋ। ਜੇ ਜੌਂ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਚੌਲ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਜਟਾਵਾਲਾ ਨਾਰੀਅਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੋ ਅਤੇ ਕਲਾਵੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਓ। ਇਸ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਜੌਂ ਜਾਂ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਕਟੋਰੀ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ।
ਕਲਸ਼ ਉੱਪਰ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ ਤੋਂ ਕਰੋ ਪਰਹੇਜ਼
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਲਸ਼ ਉੱਪਰ ਰੱਖੀ ਕਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਸ਼ ਉੱਪਰ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਲਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ੰਖ ਰੱਖਣ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਲਸ਼ ਉੱਪਰ ਰੱਖੀ ਕਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਚੌਲ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਸ਼ੰਖ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੱਖਣਾਵਰਤ ਸ਼ੰਖ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ ਜਪੋ ਨਵਾਰਣ ਮੰਤਰ
ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਵਾਰਣ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਹੈ:
“ਓਮ ਐਂ ਹ੍ਰੀਂ ਕਲੀੰ ਚਾਮੁੰਡਾਯੈ ਵਿਚਚੇ।”
ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ
- ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਕੇ ਜਲ ਛਿੜਕੋ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ।
- ਉੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਰੇਤ ਵਿਛਾ ਕੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਮਿੱਟੀ ਉੱਪਰ ਜੌਂ ਪਾਓ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ।
- ਜੌਂ ਉੱਪਰ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਰੇਤ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਤ ਵਿਛਾਓ।
- ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ।
- ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਭਰ ਕੇ ਸਿੱਕਾ ਪਾਓ।
- ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰੋ।
- ਕਲਸ਼ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਕਲਾਵਾ ਬੰਨ੍ਹੋ ਅਤੇ ਕਟੋਰੀ ਰੱਖੋ।
- ਕਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਜੌਂ ਜਾਂ ਚੌਲ ਭਰੋ।
- ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਕਲਾਵੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ।
- ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਕਟੋਰੀ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਨਵਾਰਣ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
